کدام چاپخانهها در شرایط جنگی بیشتر دوام میآورند؟
صنایع چاپ و بسته بندی شرایط سختی را پشت سر می گذارند. بحران مالی، حمله های دشمن به زیر ساخت های کشور، بحران تامین مواد مصرفی، خطرات جانی برای نیروی انسانی فعال و دهها مشکل دیگر پیش روی دست اندرکاران چاپ کشور است.
در این شرایط و بجای ایجاد ترس، باید چاره ای اندیشید و بهترین مدل های تاب آوری در شرایط جنگی را مرور کرد. بر اساس تجربه تاریخی ایران در دوران جنگ تحمیلی و تحلیل شرایط فعلی، چاپخانههایی که وابستگی کمتری به تجهیزات و مواد اولیه وارداتی دارند و قادر به تولید کالاهای ضروری هستند، تابآوری بیشتری از خود نشان میدهند.
۱. کدام نوع چاپخانهها بیشتر دوام میآورند؟
بر اساس الگوی کارخانههای موفق در دوران دفاع مقدس (مانند کارخانه پارس در خوزستان که با وجود بمباران شدید تعطیل نشد)، ویژگیهای کلیدی چاپخانههای مقاوم عبارتند از:
- تولید کالای ضروری: چاپخانههایی که نیازهای ضروری کشور (مانند کتابهای درسی، کتب مرجع یا بستهبندی مواد غذایی و دارویی) را پوشش میدهند، در اولویت حمایت و تامین منابع قرار میگیرند .
- دارای تجهیزات بومی و انعطافپذیر: چاپخانههایی که قادر به تعمیر دستگاهها با قطعات داخلی باشند یا خطوط تولید قدیمیتر اما قابل تعمیر داشته باشند، بهتر از چاپخانههای کاملاً وابسته به قطعات پیشرفته و تحریمی عمل میکنند.
- دارای پناهگاه و ساختار امن: احداث پناهگاه برای نیروی انسانی در محل کارخانه و وجود برنامه برای حفاظت از تجهیزات در برابر حملات، دوام چاپخانه را تضمین میکند
اما بهترین استراتژی چاپخانههای ایران برای تابآوری در جنگ چیست؟
با توجه به اینکه بخش زیادی از کاغذ، مواد شیمیایی و قطعات دستگاههای چاپ وارداتی است ، استراتژی اصلی باید بر کاهش این وابستگی متمرکز باشد:
استراتژی فوری (کوتاه مدت):
- ایجاد ذخایر استراتژیک: چاپخانهها باید پیش از بحران، حداقل ۶ تا ۱۲ ماه مواد مصرفی کلیدی (کاغذ و مقوای مرغوب، زینک، مرکب، مواد شیمیایی ضروری و….) را انبار کنند.
- تغییر سبد محصول: تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالا و حجم کم مانند بستهبندیهای خاص یا محصولات ضروری.
استراتژی بلندمدت حاکمیتی (زیرساختی):
- حمایت از تولید داخلی: مهمترین راهکار این است که تخصیص ارز به جای واردات، صرف حمایت از کارخانههای داخلی کاغذ ، مقوا و سایر مواد مصرفی چاپ شود تا زنجیره تامین امن شود.
- بومیسازی قطعات: برنامهریزی برای ساخت قطعات حیاتی دستگاههای چاپ (مانند غلتکها، تیغ برش و بردهای الکترونیک) در داخل کشور.
چاپخانهای در جنگ دوام میآورد که امروز برای قطع وابستگی به ارز و واردات برنامهریزی کند و فردا بتواند نیازهای حیاتی کشور را با حداقل منابع خارجی تامین نماید.
اما این همه ی ماجرا نیست. برای تابآوری در شرایط جنگ، چاپخانهها باید به جای استراتژیهای معمول، رویکردی همهجانبه با تمرکز بر چابکی، خودکفایی و حفظ سرمایههای کلیدی (انسانی و مالی) اتخاذ کنند. بر اساس تجربیات جهانی و تحلیل شرایط بحران، این استراتژی در چهار حوزه قابل اجراست:
- مدیریت منابع انسانی (حفظ ستون فقرات سازمان)
بزرگترین بحران صنعت چاپ حتی پیش از جنگ نیز تامین و نگهداری نیروی انسانی ماهر بوده است. در شرایط جنگی، این موضوع حیاتیتر میشود.
- آموزش مهارتهای چندگانه (کراس ترینینگ): به کارکنان بیاموزید در چندین ماشین یا فرآیند مختلف (مثل صحافی و چاپ) کار کنند تا با کاهش نیرو، خط تولید متوقف نشود.
- برنامههای ایمنی و بهداشت حرفهای: جنگ فشار روانی را افزایش میدهد. اجرای دقیق برنامههای ایمنی برای جلوگیری از آسیبهای فیزیکی و فرسودگی شغلی ضروری است.
- تیمهای پشتیبان خانوادگی: برای حفظ انگیزه، برای خانواده کارکنان در زمان بحران برنامه پشتیبانی (مانند تامین مایحتاج) تعریف کنید.
- مدیریت مالی و تامین منابع (مدیریت نقدینگی)
در جنگ، جریان نقدینگی معمولاً مختل میشود. استراتژی کلیدی، انعطافپذیری بودجه است.
- مدیریت نقدینگی تهاجمی: بودجهای بر اساس سناریوهای بدبینانه تدوین کنید. داراییها را به وجه نقد تبدیل کرده و فقط هزینههای ضروری (حقوق، مواد اولیه استراتژیک) را نگه دارید.
- ذخیره ارزی و کالایی: با توجه به قطع احتمالی زنجیره تامین، حداقل ۶ ماه مواد مصرفی کلیدی و قطعات یدکی را پیشخریداری و ذخیره کنید.
- شریک شدن در ریسک: با چاپخانههای دیگر ائتلاف بزنید تا در خرید مواد اولیه و تعمیرات تخصصی با یکدیگر همکاری کنید.
- مشتریمداری و بازاریابی (تطابق با نیاز جدید)
نیازهای بازار در جنگ به سرعت تغییر میکند. چاپخانههایی موفقاند که خود را با نیازهای حیاتی جدید وفق دهند.
- تغییر سبد محصول: تمرکز را از محصولات لوکس (کاتالوگهای براق، بروشورهای تبلیغاتی) به کالاهای ضروری معطوف کنید:
- بستهبندی مواد غذایی و دارویی
- اقلام امدادی
- حفظ ارتباط حتی در شرایط سخت: تحقیقات نشان میدهد شرکتهایی که در بحران ارتباط خود با مشتری را قطع نمیکنند، سهم بازار بیشتری میگیرند. با ارسال ایمیل یا پیامک وضعیت سفارشها را اطلاعرسانی کنید.
- مدیریت عملیات و تولید (افزایش تابآوری فیزیکی)
چاپخانهها با ریسکهای فیزیکی بالایی مواجهاند (آتشسوزی، کاغذ و مواد شیمیایی).
- مدیریت بحران در محل: دسترسی به شیرهای قطع اضطراری را به همه پرسنل آموزش دهید. پارچههای آغشته به جوهر و حلال را حتما در ظروف فلزی دربدار خارج از ساختمان اصلی نگهداری کنید تا جرقهگیر نشود.
- نقشه تداوم کسبوکار: از قبل با چاپخانههای دیگر (حتی رقیب) هماهنگ کنید که در صورت تخریب سالن شما، سفارشات ضروری کجا چاپ شود.
در یک کلام باید استراتژی جامع بقا را پیاده کنید!
مدیری در جنگ پیروز است که بیشترین نگرانی خود را از “دستگاه” به “آدم” تغییر دهد، چرا که بحران واقعی کمبود کاغذ یا خرابی ماشین نیست، بلکه از دست دادن نیروی ماهر و نقدینگی است.
قدم اول پیشنهادی: همین امروز یک جلسه اضطراری با تیم مالی و فنی برگزار کنید و “فهرست قطعات و مواد یدکی حیاتی” را تهیه کنید. مشخص کنید برای تهیه هر کدام در صورت بسته شدن مرزها، چه گزینه داخلی دارید.
