کاغذ تحریر بهعنوان یکی از حلقههای کلیدی زنجیره تولید محصولات فرهنگی، در سالهای اخیر با نوسانات شدید قیمتی و بازار این کالا نیز با بیثباتی ساختاری مواجه بوده است. این وضعیت، صنعت چاپ و نشر را با چالشهای اقتصادی گستردهای روبهرو کرده و بر قیمت، شمارگان و تداوم تولید آثار چاپی اثرگذار بوده است. بررسی متغیرهای اثرگذار بر این بازار نشان میدهد، مشکلات موجود صرفاً مقطعی نیست و ریشههای ساختاری دارد.
با توجه به اینکه بازار کاغذ تحریر در ایران، وارداتمحور است و تولید داخلی، سهم محدودی در پاسخگویی به تقاضا دارد، قیمت کاغذ تحریر بهشدت تحت تأثیر نرخ ارز، سیاستهای ارزی و فرآیندهای تخصیص و تأمین ارز قرار دارد.
در بازههای زمانی مختلف، مصرفکنندگان شاهد بودند، اگر تخصیص ارز با تأخیر انجام شده یا هزینه واردات افزایش یافته، بازار با کاهش عرضه و رشد ناگهانی قیمتها مواجه شده است.
با مرور قیمتها در مقاطع زمانی مختلف، نشان میدهد، بازار کاغذ تحریر با نوسانات نامتقارن روبهرو و افزایش قیمتها سریع و شدید است، اما کاهشها معمولاً محدود، کوتاهمدت و بدون اثرگذاری پایدار بر تقاضاست، البته این وضع در سایر ملزومات نیز وجود دارد و اقلامی چون مرکب و زینک هم با چنین چالشهایی روبهرو هستند.
کارشناسان صنعت چاپ بر این باورند که این رفتار قیمتی، موجب شکلگیری فضای انتظاری در بازار شده و خریداران عمده، ازجمله چاپخانهها و ناشران، خریدهای خود را به تعویق میاندازند یا به حداقل میرسانند و نتیجه این وضعیت، کاهش حجم معاملات و تشدید رکود در بازار است.
کاهش شمارگان کتاب، افزایش قیمت پشت جلد و حذف یا تعویق پروژههای کمریسکتر ازجمله راهکارهایی است که فعالان حوزه چاپ و نشر به سراغ آن رفتهاند، البته این تصمیمات اگرچه در کوتاهمدت به کنترل هزینهها کمک میکند، اما در بلندمدت موجب کوچک شدن بازار مصرف فرهنگی و کاهش قدرت خرید مخاطبان میشود.
ازسوی دیگر رصد بازار و فعالان این حوزه نشان میدهد که اکنون بسیاری از چاپخانهها با ظرفیت کمتر از حد واقعی فعالیت میکنند و حاشیه سود آنها کاهش یافته است، این موضوع در سطح کلان، بهرهوری صنعت چاپ را کاهش داده و سرمایهگذاری جدید در این بخش را با تردید مواجه کرده است.
با نگاهی به فراز و فرودهای بازار کاغذ در طول سالهای مختلف شاهد هستیم که چالشهای بازار کاغذ تحریر، صرفاً ناشی از نوسانات ارزی نیست، بلکه به عوامل ساختاری، مثل نبود سیاست پایدار برای حمایت از تولید داخلی کاغذ، ضعف شفافیت در زنجیره توزیع، وابستگی زیاد به واردات بدون ابزارهای پوشش ریسک و نبود نظام ذخیرهسازی و تنظیمگری مؤثر در زمان شوکهای قیمتی بر میگردد.
رصد قیمتها در بازار
در هفتهای که گذشت، بهای کاغذ تحریر با فراز و فرودهای مختلف همراه بود، بهطوری که قیمتها در محدوده ۳ میلیون و ۲۰۰ تا ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان در نوسان بود و در روزهای پایانی هفته، هر بند کاغذ ۷۰ گرمی، ۱۰۰ در ۷۰ به بهای ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰، به قیمت ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان در بازار فروخته شد.
سریال افزایش قیمتها در سکانس کاغذ ۸۰ گرمی، شاهد افزایش قیمت بود و سایز ۷۰ در ۱۰۰ با قیمت حدود ۴ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان و سایز ۶۰ در ۹۰ کاغذ ۸۰ گرمی نیز به قیمتبندی ۳ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان رسید.
همچنین کاغذ گلاسه گرماژ ۱۲۸ گرمی، سایز ۱۰۰ در ۷۰ به قیمت کیلویی ۱۶۶ هزار تومان، ۲۵۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۴۰، ۱۵۲ هزار تومان و ۳۰۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ حدود ۱۴۸ هزار تومان و ۲۰۰ گرمی سایز ۷۰ در ۱۰۰ نیز به قیمت ۱۴۹ هزار تومان بود.
در بازار مقوا هم بهای هر کیلو مقوای پشت طوسی ۲۵۰ گرمی؛ ۱۶۰ هزار تومان، ۱۸۰ گرمی کیلویی ۱۵۲ هزار تومان، ۲۳۰ گرمی کیلویی ۱۵۰ هزار تومان و ۲۵۰ گرمی کیلویی ۱۵۲ هزار تومان بود.
نگاه به دیگر ملزومات حوزه چاپ و نشر نیز نشان میدهد که چسب صحافی سرد ایرانی کیلویی ۲۵۰ هزار تومان و چسب گرم، کیلویی ۳۸۵ هزار تومان در بازار خرید و فروش شد.
الکل ایزوپروپیل نیز ۲۵۰ هزار تومان و زینک دو ورقی نیز در بازار ۳۰۰ تا ۳۳۰ هزار تومان در بازار عرضه شده بود.
همچنین هر کیلو مرکب گلاسه ایرانی رنگی، ۶۰۲ هزار تومان، هرکیلو مرکب گلاسه مشکی، ۴۶۷ هزار تومان، هرکیلو مرکب تحریر رنگی ایرانی، ۵۵۵ هزار تومان و هرکیلو مرکب تحریر مشکی ایرانی نیز به قیمت ۴۱۸ هزار تومان در بازار موجود است و قیمت مرکب گلاسه خارجی کرهای و آلمانی با افزایش قیمت، این هفته حدود یکمیلیون و ۲۵۰ هزار تومان بود.
